Tüketilenler
Okuduğum kitaplar, izlediğim filmler ve diziler üzerine notlarım.

Enşitifikasyon
Cory Doctorow
Şu an okumaya devam ediyorum. Kitap, hepimizin hissettiği ama adını koyamadığı bir şeyi anlatıyor: dijital platformların neden giderek kötüleştiğini. Doctorow'a göre süreç hep aynı şekilde işliyor. Platformlar önce kullanıcıları çekmek için iyi hizmet sunuyor, sonra bu kullanıcıları reklamverenlere ve satıcılara pazarlıyor, en sonunda da iki tarafı birden sıkıştırıp bütün değeri kendilerine çekiyor. Facebook, Amazon, Google ve Uber üzerinden verdiği örnekler bu döngüyü çok tanıdık hale getiriyor. Bir yazılımcı olarak her gün kullandığım ürünlere artık farklı bir gözle bakmaya başladım. Kancaya Takılınca'da anlatılan alışkanlık döngülerinin madalyonun diğer yüzü gibi okunuyor. Bitirdiğimde son değerlendirmemi ekleyeceğim.

Dinlenen Beyin
Joseph Jebelli
Kitap, sürekli "daha çok çalış, daha çok üret" baskısı altında yaşadığımız bir dönemde dinlenmenin tembellik değil, beynin gerçek bir ihtiyacı olduğunu anlatıyor. Nörobilimci olan yazar, hiçbir şey yapmıyormuş gibi göründüğümüz anlarda çalışan varsayılan mod ağını merkeze alıyor. Yürüyüşün, doğada geçirilen zamanın ve uykunun yaratıcılığı ve hafızayı nasıl beslediğini araştırmalarla açıklıyor. Benim için en akılda kalan kısım, meşgul olmakla verimli olmanın aynı şey olmadığını bu kadar net göstermesi oldu. En iyi fikirlerin neden yürürken ya da boş otururken geldiğini bilimsel bir temele oturtması da ilgimi çekti. Konu bilimsel olsa da dili ağır değil, sohbet eder gibi ilerliyor. Sürekli bir şeylere yetişmeye çalışan herkesin bir kez okuması gereken, insana biraz durmayı hatırlatan bir kitap.

Gece Yarısı Treni
Matt Haig
Kitap, Gece Yarısı Kütüphanesi ile aynı evrende geçen ama tek başına okunabilen bir hikaye anlatıyor. Ömrünün büyük kısmını işine adayıp büyük aşkı Maggie'yi ihmal etmiş olan Wilbur Budd, ölümünün ardından kendini onu geçmişine götüren bir trende buluyor. Tek kural da geçmişteki haliyle asla konuşmaması. Zaman yolculuğunu bilimsel kurallarla değil, pişmanlıklar ve kaçırılan fırsatlar üzerinden işlemesi hoşuma gitti. Okurken insan ister istemez kendi seçimlerini ve sevdiklerine ayırdığı zamanı düşünüyor. Dili sade ve akıcı, kısa bölümler sayesinde kendini kolayca okutuyor. Ama geçmişin sürekli dışarıdan izlenmesi bir noktadan sonra temponun düşmesine neden oluyor, yer yer hikayenin uzatıldığını hissettim. Genel olarak büyük bir sarsıntı yaratmasa da sakin ve düşündüren bir okuma.

Checklist Manifesto
Atul Gawande
Kitap, basit bir kontrol listesinin tıp, inşaat ve havacılık gibi alanlarda hataları azaltıp başarıyı artırmada ne kadar etkili olabileceğini örneklerle anlatıyor. Okuması akıcı ve ana fikri net: kontrol listeleri gerçekten işe yarıyor. Ama yazarın doktor olması kitabın ağırlığını ciddi şekilde tıp tarafına kaydırmış. Bu yüzden içeriğin büyük bir kısmı ameliyat hikayeleri ve sağlık sektöründeki deneyimlerden oluşuyor. Bir noktadan sonra bu örnekler fazlalaşıyor ve ilgini çekmeyen detaylar arasında kaybolabiliyorsun. Ayrıca kitap kendini sık sık tekrar ediyor. Aynı noktaların farklı örneklerle anlatılması, bazı bölümleri hızlı geçmeme neden oldu. Özellikle sürekli anlatılan ameliyat anıları bir yerden sonra yorucu hale geliyor. Genel olarak mesajı değerli ama içerik daha derli toplu ve dengeli olabilirmiş.

Perde Arkası: Şah Nasıl Mat Oldu?
Belgesel, satranç dünyasında büyük yankı uyandıran Magnus Carlsen – Hans Niemann olayını, yaşanan suçlamaları ve sonrasında ortaya çıkan tartışmaları merkezine alıyor. Süreç boyunca farklı tarafların bakış açılarına yer vererek olayın nasıl büyüdüğünü ve kamuoyunda nasıl bir etki yarattığını göstermeye çalışıyor. Bu çerçevede belgesel, olayları genel hatlarıyla aktarırken aynı zamanda farklı perspektiflerden bakmamı sağladı. O dönemde yaşananları yüzeysel olarak biliyordum ancak detaylarına hiç inmemiştim. Bu yüzden belgesel, süreci daha iyi anlamamı sağladı ve olaylara dair daha net bir fikir oluşturmama yardımcı oldu.

Hayata Rövaşata Çeken Adam
Film, eşini kaybettikten sonra hayata tutunmakta zorlanan, huysuz ve yalnız bir adamın hikayesini anlatıyor. Günlük rutinlerine sıkı sıkıya bağlı olan Otto’nun hayatı, yeni taşınan komşularıyla birlikte yavaş yavaş değişmeye başlıyor. Zamanla kurduğu ilişkiler sayesinde hem geçmişiyle yüzleşiyor hem de yeniden insanlarla bağ kurmayı öğreniyor. Genel olarak film, duygusal yönü güçlü, yer yer güldüren ama çoğunlukla hüzünlü bir atmosfer sunuyor. Film insanı etkiliyor ve kolayca bağ kurduruyor. Sıcak ve iz bırakabilen bir film.

Güneşin Karanlığında
Dizi, Los Angeles’ta suçluları savunarak geçimini sağlayan zeki ve kurnaz avukat Mickey Haller’ın hikayesini anlatıyor. Her sezon farklı davalar üzerinden ilerlerken, karmaşık olay örgüleri, mahkeme sahneleri ve karakterler arası ilişkilerle izleyiciyi içine çekiyor. Zaman zaman Haller’ın kendisinin de sistemin içinde farklı konumlara düşmesi hikayeye ayrı bir dinamizm katıyor. Genel olarak akıcı ve sürükleyici bir yapısı var, kendini izletiyor. Kurgu tarafı güçlü olsa da detayların fazla olması ve çok sayıda karakterin dahil olması bazı yerlerde kafa karıştırabiliyor. Yer yer hukuki açıdan zayıf kalan noktalar ve oyunculuk tarafında çok öne çıkmayan performanslar da hissediliyor. Buna rağmen, merak duygusunu diri tutan ve devam etme isteği uyandıran, keyifli bir hukuk dizisi.

The Pitt
R. Scott Gemmill
Ben The Pitt'i genel olarak sevdim. Bölümler boyunca neredeyse hiç durmayan, sürekli yeni bir vaka akışı olması dizinin temposunu diri tutuyor ve izlerken kopmayı zorlaştırıyor. Her bölümde farklı bir acil durumla karşılaşmak, hikayeyi tekrara düşmeden ilerletiyor. Ayrıca dizideki yoğun tıbbi terminoloji ilk başta zorlayıcı gibi dursa da, aksine merak uyandıran bir etki yaratıyor; olup biteni anlamaya çalışmak izleyiciyi daha fazla içine çekiyor. Bu yönüyle Noah Wyle'ın tecrübesiyle de birleşen dizi, klasik tıbbi dramalardan daha gerçekçi ve sürükleyici bir his bırakıyor.

Kancaya Takılınca
Nir Eyal
Bu kitap, bir ürün geliştirirken asıl kritik unsurun yalnızca ürünün kendisi değil, insan davranışını doğru okumak olduğunu merkeze alıyor. Ürünlerin kullanıcıyla nasıl bir alışkanlık ilişkisi kurduğunu ele alırken, bu ilişkinin temelinde yer alan döngünün bilinçli şekilde inşa edilmesiyle insanların aynı adımları tekrar ederken psikolojik olarak nasıl yönlendirildiğini farklı bir perspektiften gösteriyor. Özellikle günümüzün popüler sosyal medya uygulamaları başta olmak üzere, neredeyse tüm dijital ürünlerin benzer stratejiler izlediğini fark etmenizi sağlıyor. İlk kez 2013 yılında yayımlanmış olmasına rağmen, anlattıkları insan psikolojisine dayandığı için bugün hala geçerliliğini koruyan bir eser.

Radley Ailesi
Matt Haig
Radley Ailesi bende daha çok fikir olarak ilgimi çekip duygusal olarak mesafede kalan bir kitap oldu. Vampirliği sıradan bir aile hayatının içine yerleştirmesi hoştu; 'normal olma' çabasının yarattığı yapaylık baştan sona hissediliyordu. Ancak bu iyi fikir, okuma boyunca beni gerçekten içine çeken bir hikayeye dönüşmedi. Karakterlerle bağ kurmakta zorlandım. Akıcı ve hafif bir okuma sunuyor, evet; fakat kitabı kapattığımda geriye güçlü bir his ya da düşünce kalmadı. Okurken keyif aldım ama uzun süre akılda kalacak bir deneyim olarak hatırlayacağımı sanmıyorum.

Dune: Çöl Gezegeni Bölüm İki
Denis Villeneuve
Dune: Part Two, ilk filmde sabırla kurulan evreni bu kez epik ölçekte ama kişisel bedeller üzerinden ilerleten güçlü bir devam filmi. Paul Atreides'in Arrakis'teki yolculuğu artık keşiften çok dönüşüm ve sorumluluk ekseninde şekilleniyor. Müzik ve sinematografi yine atmosferin omurgasını oluştururken, Chani'nin daha etkin konumu ve anlatımın netleşmesi hikayeyi farklı bir boyuta taşıyor. Bu yönüyle film, yalnızca bir devam hikayesi olmakla kalmıyor; destanın ikinci perdesini hem görkemli hem de izleyiciyi hikayenin içine daha güçlü şekilde çekerek tamamlıyor ve bilim kurgu deneyimini belirgin biçimde öne çıkarıyor.

Dune: Çöl Gezegeni
Denis Villeneuve
Dune, epik bir hikayeyi yalnızca anlatmakla kalmayıp izleyiciye hissettiren güçlü bir bilim kurgu deneyimi sunuyor. Paul Atreides'in Arrakis'e gelişiyle başlayan süreç; ihanet, iktidar mücadelesi ve kaçınılmaz kader fikrini yavaş ama bilinçli bir tempoyla işliyor. Aksiyonun sınırlı tutulması, özellikle Atreides Hanesi'nin düşüşü ve Paul'ün çöldeki dönüşümüne zemin hazırlamak için evreni sindire sindire tanımamıza olanak tanıyor. Bu yolculukta müzik, sinematografi ve atmosfer kusursuz bir uyum yakalarken, hikaye de büyük bir destanın ilk perdesi olduğunu net biçimde hissettiriyor.

Satrançla Değişen Hayat
Sabri Can Onay Yontar
Hayatına yakından tanıklık ettiğim, yoluna ve dönüşümüne şahit olduğum Sabri Can Onay Yontar'ın bu kitabı benim için sadece bir okuma değil, aynı zamanda tanıdık bir yolculuktu. Hedeflerinin peşinden giderken yaşadıklarını tüm açıklığıyla ve içtenliğiyle paylaşması, satırların arasına gerçek bir samimiyet bırakıyor. Düşünce biçimi, hayata bakışı ve anlatım dili her zamanki gibi bana çok yakın geldi. Kitapta bana da yer vermiş olması ise bu bağı daha da derinleştirdi; bazı satırları okurken kendimi hem bir okur hem de bu hikayenin küçük bir parçası gibi hissettim.

Tufan
Kim Byung-woo
Bence Tufan, ilk bakışta büyük bir sel felaketini anlatıyor gibi dursa da aslında insanı insan yapan şeylerin ne olduğunu sorgulayan oldukça düşünsel bir film. Korku, sevgi ve fedakarlığın gerçekten yaşanan bir felaketin içinde mi yoksa bir yapay yeka simülasyonunda mı ortaya çıktığını bilinçli olarak soru işaretli bırakarak, izleyiciye "insanlık bedende mi yaşar, yoksa duygularda mı?" sorusunu düşündürüyor.